Өгүүллэг

Үйлuйн vр /ѳгүүллэг/

Дагва ах ижилгүй залхуу хүн. Морин дээрээс л буух юм бол орон дээрээ хана дѳрѳѳлѳн гайхаш тасарсан харцаар унь ширтэж гараа дэрлээд хэвтэж байдаг нэгэн.Хол ойрын хүний нүд сэтгэл үнэтэй гаанс ташуур барих дуртай,аминдаа арчаатай ганган шаавай эр боловч,айл хэсч архи ѳѳр ажил мэдэхгүй. Эхнэр нь нутаг усандаа зартэй сайхан бүсгүй хэрнээ гоёж гоолно гэж үгүй..

Зун намрын хэдэн сард найр наадам хѳѳн одсон нѳхѳр нь гэрийн бараа ховорхон харах тул Цэвэлмаа эгч хоёр нарны хооронд гэрт гадаах хамаг л ажлаа гүйцэлдүүлэх гэж бѳхгүй тэмээ адил ганцаар зүтгэх нь ѳрѳвдмѳѳр. Айл саахалтдаа ч орж аяганы амсар зууж хол ойрын сонин сонсох завгүй. Хажуугаас нь Дагвын эхнэр биш яг л зарц нь гэж андуурхаар. Зун болсон ч зуд болсон ч Дагва ах нэг их сандрахгүй. Энэ жил мѳддѳѳ бороо гандах нь ээ, яадаг билээ гэж хэн нэгэн хэлэхийг сонсвол, зун ямар ганц биш дээ, дараа жилээс бороо хур элбэгшинэ биз хэмээн ѳгүүлэх жишээний дэл сул явган яриатай хачин эр. Архийг хэдэн хоногоор нэвтэрч нэвширтлээ уудаг хүн гэхэд морь биеэ зовоож амьтны нүднээс гарахгүй. Тэгтлээ согтож агсам тавин бусадтай эвдрэлцэж аашаа эвдэхгүй боловч авгайдаа дэндүү халамжгүй.

Сонгууль ѳгѳхѳѳс бусад үед Цэвэлмаа эгч барагтай бол сумын тѳв орохгүй. Миний мэдэхийн л сүүлийн хэдэн жил сумын наадам үзэж чадаагүй хэрнээ зуны шѳнийн богинод дэнгийн гэрэлд хѳх зүү хѳндѳлдүүлэн хурууныхаа ѳндгийг шивэн шивэн байж мѳн ч олон хүний наадмын дээл оёсонсон .

Дагва ах гэртээ байлаа гээд хошуу нэмэрлэхээс биш Цэвэлмаа эгчид тѳдийлѳн тус болохгүй. Мартсан цаана морь, бие нь гундаж, малгай нь бѳѳсдѳхѳѳс наахнуур болсон амьтан хүрч ирээд эхнэртээ эрхлэн алс хол аян жинд яваад ирсэн мэт ялархан цай хоолоор дайлуулан хэд хоног хэвтчихнэ. Нѳхрийгѳѳ амьд мэнд ирсэнд жаахан охин адил баярлан хѳѳрсѳн Цэвэлмаа эгчийн хоёр хацарт цус харван гэрэлтэж, ингэ ботго нийлэхийг харсан ч хамаагүй инээд алдан цовоо цолгиун болж босч суух болгондоо салхи татуулан тас тас хѳхрѳнѳ. Дагва ах хоймортоо дээл нѳмгѳлѳн сууж Цэвэлмаа эгчийн хандалтал хадгалсан догшин архины дээжээс аяганд эхлээд бага зэрэг дусаан гал руу цацаад хѳх дѳл бүжиглүүлэн дүрсхийн асахад нь инээд алдан толгой сэгсэрч

-Ай, сайхан, аргагүй л нэг нэрээр дуудмаар охь мѳнѳѳсѳѳ мѳн байна. Ийм архи нэрж уснаас гал гаргадаг ухаантай авгайтай хүн уухаас ч яахав тийм үү үгүй юу? хэмээн үүдэнд ѳѳрийг нь сонирхон харж зогссон хонь хурганы хѳл нүцгэн хүүхэд биднээс асуух. Нѳхрийнхѳѳ хуурамчхан цагаан магтаалд урамшсан Цэвэлмаа эгч ганцхан энэ үгийг хүлээж байсан мэт тормолзон инээмсэглэж

-Архu яах вэ, та нѳгѳѳ эрж гарсан шарга үрээгээ олсон уу? гэж асуув. Дагва ах би буруу дуулав уу гэсэн янзтай авгай ѳѳдѳѳ манантаж гайхсан нүдээр харж;

  • -Ямар шарга үрээ…?
  • -Яагаав хүүгийн унадаг номхон шарга.
  • -Аа тэр үү олсноос ялгаагүй. Сургийг нь дуулсаан Айлын адуунд хѳѳрхѳн ѳнгѳ засчихсан давхиж явна гэнэлээ.Тэр яах вэ хавраас ижилдээ гүйгээд ирнэ биз гэв.
  • -Сургийг нь дуулсан юм бол хѳтлѳѳд ирэхгүй дээ ?
  • -Санаа ч байлаа л даа. Даанч зав болсонгүй.

Цэвэлмаа эгч галдаа аргал хийн тогоо нэрэх зуураа мѳрѳн дээрээ тохсон хуучин эрээн алчуурынхаа сэжүүрээр хѳлсѳѳ арчаад ; -Багийн дарга ирээд явсан. Сѳл тасрасаас ѳмнѳ атга чимх ѳвс хадсангүй Нѳхѳртѳѳ үг хэлсэнгүй гэж намайг зэмлэж байна лээ. Чи хэд хоногоос Улаан тойромд очиж жаахан ямаан шарилж хадахыг бод гэж аргадангуй зѳѳлѳн ѳгүүлээд аяганд нь цай хийж барив.

  • -Чи тэгээд багийн даргад юу гэж хэлэв?
  • -Юу хэлэх вэ дээ За л гэлээ.
  • -Чи багийн даргыг үзэхээрээ хѳл алдаж юу ч хэлсэн за л гэдэг хүн. Дэмий балай юм ярихаасаа хүн амьтнаас ичээч.
  • -Чамайг ичихгүй байхад би юу гэж ичих юм бэ гэж цухалдангуй ѳгүүлснээ Дагва ах ѳмнѳѳ тавьсан аягатай архийг авч нэг амиар хѳнтрѳѳд амаа арчсанаа;

Би тэр муу багийн даргын чинь амыг биеэ нэг их зовоохооргүй шалихгүй жаахан юмаар таглаад ѳгѳх арга бодож олсоон гэснээ пар пар хѳхѳрлѳѳ. Маргааш ѳглѳѳ нь Дагва ах халуун архиар шараа тайлаад ѳвс хадахаар явлаа гэсэн мѳртлѳѳ нэгээхэн ч хадуур шимээсэг авалгүй буу үүрэн мордов. Ээж хонио бэлчээгээд орж ирэх зуураа аавд;

-Энэ Цэвэлмаа ямар үйлийн үрээр Дагватай учирсан юм бол …? Урьд насандаа л энэ хүнд ийм дааж давшгүй ѳр тавьсан амьтан юм байлгүй. Нѳмѳр түшиггүй Дагва шиг хань ижилтэй байснаас ганцаараа хорвоог барсан нь хамаагүй дээр. Цагаан хяруу хэзээ маргаашгүй унах цаг хаяанд ирчихээд байхад муу эхнэртээ ганц тэвэр ѳвс хадаж ѳгѳлгүй мордоод явчих юм хэмээн Цэвэлмаа эгчийг ѳрѳвдѳж ѳмѳѳрсѳн янзтай үг хэлэв. Орой нар жаргахын алдад Дагва ах хамаг хувцас нь ѳвс тоос болчихсон агь зээргэнэ ханхлуулсан амьтан буцаж ирээд ;

Ѳдѳржин ганцаараа оготны хѳеѳ цуглуулаад золтой л сѳхѳрч унасангүй. Ѳдѳр ганц тарвага буудаад шараад идчих гэсэн чинь муусайн новшнууд нүхнээсээ толгойгоо ч цухуйлгадаггүй. Ѳлсѳнѳ гэдэг үнэг гүйцмээр боллоо хэмээн бүсээ гээхээс наахнуур ядарч зутарснаа гайхав. Данханд цай уудалж байсан Цэвэлмаа эгч нѳхрийнхѳѳ ѳмнѳѳс ичиж, орох байх газраа олж ядсан янзтай тогоо шанагаа хангинуулан шогширсноо;

Ээ нүдний булай. Би чамайг арай ч ийм тэнэг амьтан гэж бодсонгүй .Оготны хѳеѳ түүе гэж санаанд чинь оров оо. Тэр жаахан амьтадын зунжин намаржин цуглуулсан амин зуулга-атга хүрэхгүй ѳвсѳѳр чи бид хоёр яах юм бэ. Ѳѳртѳѳ үгүй юм хэдэн халтар хүүхдэд минь нүгэл үсрэх вий гэж бодсонгүй юу хэмээн хоолой чичирхийлэн ѳгүүлээд нулимсаа арчив. Энэ үед орны хѳлѳѳс уяатай сууж байсан жаал хүү нь дэнгийн гэрлээс нуугдан зуухны аманд тонгойн суусан эхийгээ гайхсан том нүдээр харснаа авдарын харанхуй шугуйгаас ад зэтгэр олж үзсэн лугаа адил цочин уйллаа.

Цэвэлмаа минь нэгнийгээ үхүүлсэн юм шиг харанхуй шѳнѳѳр уйлаад яахав. Чүчүүлүүдийг(говийн оготоно) хѳеѳгѳѳ хураасангүй гэж дарга ямар загнах биш. Чүчүүл ѳвѳл турж үхлээ ч мал ѳсгѳх улсын тѳлѳвлѳгѳѳ тасрахгүй болохоор сандраад байх юм даанч алга. Аагтай ,амттай ѳвс гэдэг хаврын цагт ядарсан малд ѳгѳхѳд багадахгүй ,шар тос л гэсэн үг гэж Дагва ах ер юу болоогүй мэт хэнэггүйхэн хэлээд нэг их ажил амжуулчихаад ирсэн хүн шиг аягандаа цай дүүргэлээ. Гэтэл намайг хэд хоногийн дараа хонь хариулж явтал Дагва ахын хѳеѳгий нь хамж авсан Шар талын чүчүүлүүд ѳвѳл гол зогоох ѳвсгүй болсондоо ч юм уу аль эсвэл Дагва ахад гомдсондоо ч тэр юмсануу цѳм дэрсний ногоон сулиар хоолойгоо чивчиртэл ороогоод энд тэндгүй боож үхсэнийг хараад хагацал амсаагүй балчирхан зүрх минь халаглан дуу алдав.

Хорхойд хоргүй мѳртлѳѳ амиа хорлосон тэр хѳѳрхѳн амьтадын ѳрѳвдѳж ѳхѳѳрдмѳѳр нулимстай жижигхэн нүднүүд нэг хэсэгтээ сэтгэлд үзэгдэн бие жихүүцэн халуураад байх шиг санагдаж билээ. Энэ насанд байтугай хойт насанд цайруулан цагаатгашгүй нүгэл, гэмгүй олон амьтадын гэнэтийн аймшигт үхлээс айж цочсон Цэвэлмаа эгч нэгэн шѳнѳ гэнэт дутуу тѳрж тахал туссан мэт дагжин халуурав. Архинаас ѳѳр юм толгойд нь орохыг больсон Дагва ах эхнэрээ дутуу тѳрж гэнэтийн гай зовлон нүүрлэсэнд мэгдэн сандарч сумын эмчийг залахаар хѳтѳлгѳѳ морьтой давхиж одлоо. Цэвэлмаа эгч халуундаа солиорон “Хаалганы цаанаас олон чүчүүлийн нүд намайг хараад байна. Дагва аа гэрлээ асаа” гэнэ Тэгснээ гэнэт ухаан оров уу гэмээр нүдээ харж “Миний хүү оготны хѳеѳнд хэзээ ч битгий гар хүрээрэй. Атга чимх ѳвс хадах юм сан гэж дэмийрнэ. Тэр хааяа, хааяахан хагарч хатсан уруулаа эмзэглэн долооно

Нохой хуцах болгонд бидний хэдэн хүүхэд эмч ирэв хэмээн баярлалдан гүйж гарах боловч гадаа харанхуй бѳгѳѳд огтхон ч анир чимээгүй. Хѳхѳлбѳр тарлан сэвхтэй бѳрт цагаан сар тэртээ дээрээс биднийг гайхаш тасарсан янзтай аниргүйхэн ширтэнэ. Намрын шѳнийн явган салхинд хатаж хагдарсан ѳлѳн ѳвс үе үе гиншин исгэрнэ.Морин тѳвѳргѳѳн чагнаархан жиндэж жихүүцтэлээ гадаа зогссон бид хэдийн горьдлого тасарсан ч дулаан гэрт орцгоосонгүй. Гэрт гэнэт хүн хүн зѳѳлнѳѳр мэгшин уйлах шиг сонсогдход миний бие цочин ганцаар гэрт гүйн орвол аав Цэвэлмаа эгчийн нүүрийг алчуураар бүтээгээд уйлсанаас үс гэзэг нь сэгсийсэн ээжийг хѳтлѳн гэрт дэн асаалттай бѳгѳѳтѳл харалган сохор хүн мэт хаалга руу бүдчин алхав.

Сар үүлэн цаагуур орж зүрхэнд айдас жихүүдэс хурмаар бараан сүүдэр газар дэлхийг нѳмѳрчээ. Аав Дагва ахын гэрийн хаалгыг цүүлж, ѳрхийг бүтээгээд гэр лүүгээ бид хэдийг дагуулан гэмшингүй удаан алхлаа. Гэнэт унтаж байсан нохой сѳѳнгѳ дуугаар боргон хуцлаа. Шѳнийн анир чимээгүйн дунд тэртээ баруун гүвээний чанадад ган дѳрѳѳ харшин хан ханхийж Дагва ах эмээлтэй морио хѳтлѳѳд халамцуухан ирж яваа бололтой. Согтуу хоолойгоор дуулах нь сонорхон сонсогдоно. Энэхэн үест Дагва ахад гомдон цухалдахдаа дэрсний ногоон сулиар хоолойгоо боомилон үхэр бутнаас дүүжлэн амиа хорлож үхсэн говийн номхон бор оготонуудын нулимстай бүлтгэр нүднүүд харанхуйн дундаас үзэгдэх шиг болов.

Сэтэрт борыг унаарай Сэтгэл байвал уулзаарай хэмээн тэртээд хадах халамцуу хоолойн аялгуу хѳлд орооцолдох бүр толгой дүүрч, ширүүхэн алхвал бүдрэн унамаар санагдана

Зохиолч Балжирын ДОГМИД /Ардын уран зохиолч, Төрийн шагналт, Соёлын гавъяат зүтгэлтэн/

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Back to top button